Ô nhiễm chì gây hại tới con người như nào

Ngày 02-04-2016 - Đăng bởi: daonhung

Xã hội ngày càng phát triển, cùng theo đó là hàng loạt các vấn đề cần giải quyết. Hiện nay vấn đề về làm sao để bảo vệ môi trường sinh thái là vấn đề không chỉ diễn ra trên nước ta mà còn diễn ra trên toàn thế giới. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường thì vấn đề về môi trường ngày càng  nghiêm trọng. Và hiện tượng ô nhiễm môi trương không phải chỉ diễn ra ở các nước phat triển mà ở cả các nước đang phát triển trong đó có đất nước Việt nam ta. Hiện nay ô nhiễm môi trường đang ngày càng trầm trọng hơn không chỉ ô nhiễm về không khí mà còn ô nhiễm về đất, nước và hậu quả mà chúng mang lại là ảnh hưởng rất nhiều về mọi mặt đối với cuộc sống của con người.  Các chất thải ngày càng nhiều và phong phú hơn, trong khi đó các biện pháp xử lý thì kém hiệu quả cùng với sự không quan tâm một cách chính đáng đã làm cho môi trường ngày một tồi tệ hơn. Vì vậy bảo vệ môi trường đang là một vấn đề cấp bách. Hiện nay, không chỉ ô nhiễm ở thành thị, mà ô nhiễm ở nông thôn cũng đang ngày càng nghiêm trọng.

II – THỰC TRẠNG

Nông thôn là nơi sinh sống và làm việc của một cộng đồng bao gồm chủ yếu là nông dân, là vùng sản xuất nông nghiệp là chính. Nông thôn có cơ cấu hạ tầng , trình độ tiếp cận thị trường, trình độ sản xuất hàng hóa thấp hơn so với thành thị.Nông thôn nước ta đang trong quá trình chuyển đổi và phát triển. Theo đó, phát sinh không ít vấn đề về môi trường mà bức xúc nhất là tình trạng ô nhiễm môi trường. Nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nông thôn, nhưng đáng nói là ý thức của mọi người về cách ngăn ngừa vẫn chưa được coi trọng. Hiện nay tình trạng ô nhiễm kim loại nặng ở nông thôn đang là cấp bách cần được giải quyết, đặc biệt là ô nhiễm Chì (Pb).Chì là 1 nguyên tố gây ảnh hương nghiêm trọng tới sức khỏe.

III – KHÁI QUÁT VỀ NGUYÊN TỐ CHÌ (PB)

  1. KHÁI QUÁT

Chì là một nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn hóa học viết tắt là Pb (Latin: Plumbum) và có số nguyên tử là 82.Chì có hóa trị phổ biến là II, có khi là IV. Chì là một kim loại mềm, nặng, độc hại và có thể tạo hình. Chì có màu trắng xanh khi mới cắt nhưng bắt đầu xỉn màu thành xám khí tiếp xúc với không khí. Chì dùng trong xây dựng, ắc quy chì, đạn, và là một phần của nhiều hợp kim. Chì có số nguyên tố cao nhất trong các nguyên tố bền.

  1. NGUYÊN TỐ CHÌ TRONG MÔI TRƯỜNG

Chì là một trong những nguyên tố thuộc kim loại nặng. Người ta thấy Pb trong cả ba môi trường: nước, không khí, đất. Trong đó hàm lượng Pb trong môi trường đất là nhiều hơn cả. Chì được tích tục vào đất từ nhiều nguồn khác nhau và ở mỗi loại đất thì hàm lượng Pb cũng khác nhau. Ở đất được hình thành từ đá Macma axits và trầm tích của sắt, hàm lượng Pb thường cao hơn so với đất hình thành trên đỏ giàu bazơ. Đất có hàm lượng chất hữu cơ cao thì hàm lượng Pb cũng nhiều hơn so với đất ít chất hữu cơ.

Kim loại nặng khi đi vào môi trường đất đều biến đổi với các dạng khác nhau. Chì có thể là nguyên tố ít di động nhất trong cỏc nguyờn tố kim loại nặng. Cũng như cỏc kim loại nặng Pb tồn tại trong đất chịu ảnh hưởng rất lớn của pH; chất hữu cơ, thế oxy hoỏ khử; oxit Fe, Mn, CEC…

Chì được ở dạng di động là Pb2+, thường bị hấp phụ bởi sột, chất hữu cơ, cỏc oxit của Fe, Mn hoặc kết hợp tạo thành phức giữa cỏc chất hữu cơ và

vô cơ.

IV NHIỄM ĐỘC CHÌ

  1. Nhiễm độc chì là gì ?

Kim loại nặng nói chung là nguyên tố chì nói riêng khi đi vào môi trường đất thì chúng dễ dàng xâm nhập vào thực vật thông qua hệ rễ cùng với các nguyên tố khác. Các nguyên tố kim loại lặng trong đó có chì được hấp thụ và tích luỹ trong các bộ phận của cây. Hàm lượng của chúng phụ thuộc vào loại cây trồng của đất. Các loại cây khác nhau trồng trên cùng một loại đất có khả năng tích luỹ kim loại trong cây khác nhau do khả năng cung cấp và các tính chất của đất. Hàm lượng các nguyên tố kim loại trong cây phụ thuộc rất nhiều vào thời kỳ sinh trưởng của cây. Hấp thụ do rễ thực vật là một trong quá trình quan trọng nhất làm cho kim loại nặng đi vào chuỗi thức ăn. Cỏc kim loại nặng đi vào chuỗi thức ăn dưới dạng cỏc ion đơn giản hoặc dưới dạng hợp chất cơ kim hoặc đi từ con đường trầm tích.

Chì ô nhiễm tích lũy trong rau củ quả. Khi Pb có trong thực vật theo chuỗi thức ăn sẽ đi vào cơ thể động vật và người. Trong cơ thể động vật, Pb tích tụ nhiều nhất ở thận, tuyến sinh dục, mang, ruột, mô mỡ… (bảng 2)

Bảng 2: Sự phân bố của Pb trong động vật giáp xác.

Cơ quan % so với cơ thể Pb (ppm)
Mang 10 52
24 <5
Mỗ mỡ 17 8
Ruột 1 28
Thận 1 137
Tuyến sinh dục 20 78

 

Đối với cơ thể người Pb thường tập trung ở răng, tóc, trong máu và một số cơ quan khỏc gừy ảnh hưởng đến sức khoẻ con người đặc biệt là trẻ em. Như vậy chì trong môi trường đất biến đổi ở dạng khác nhau, ở mỗi một dạng chì lại có tác động khác nhau đến đất, thực vật, động vật, và điều này phụ thuộc vào các điều kiện môi trường.

Nhiễm độc chì (Pb) còn có tên gọi khác như plumbism, colica pictonium, saturnism, Devon colic hay painter’s colic, gây ra bởi sự tích lũy một lượng lớn chì trong cơ thể. Chì là một chất độc có tính tích lũy ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trên cơ thể, gồm các bệnh về thần kinh, huyết học, dạ dày-đường ruột, tim mạch và thận. Đặc biệt là trẻ em, đối tượng dễ tổn thương nhất đối với hệ thống thần kinh, cho dù với lượng phơi nhiễm chì ở mức độ thấp, có thể gây ra các tổn thương nghiêm trọng và không thể phục hồi về tổn thương thần kinh . Chì còn gia tăng hiểm họa của bệnh đục thủy tinh thể, gây ra mù, thường gặp ở người lớn tuổi.

  1. Ảnh hưởng của chì tới sức khỏe con người

Sự phơi nhiễm chì được cho rằng gây ra khoảng 0,6% các bệnh nghiêm trọng trên thế giới, đặc biệt là vùng đang phát triển [8, 9]. Chì đi vào cơ thể qua hai con đường chủ yếu: Đường hô hấp và đường tiêu hóa. Phơi nhiễm chì có sự ảnh hưởng rộng và không phụ thuộc vào con đường đi vào cơ thể, tác động chủ yếu lên hệ thần kinh của người trưởng thành và trẻ nhỏ bao gồm giảm chỉ số IQ (intelligence quotient) và tăng huyết áp (systolic blood pressure) [4, 8]. Ngoài ra, chì có gây ra các bệnh có triệu chứng như làm yếu ngón tay, cổ tay, khớp mắt cá chân, gây thiếu máu ở người trung niên và người già, tổn thương dạ dày nghiêm trọng, yếu cơ, tổn thương não ở trẻ nhỏ .

Trẻ em

Trẻ em là đối tượng ảnh hưởng nặng nề hơn so với người lớn, đặc biệt là trẻ em dưới 5 tuổi nhất. Khoảng 600.000 trường hợp trẻ em mỗi năm bị  khuyết tật về trí não là do nhiễm chì [9]. Điều này cũng có thể hiểu một cách đơn giản là trong giai đoạn này, trí não và cơ thể của bé đang trong giai đoạn phát triển. Bên cạnh đó, trẻ em khoảng 2 tuổi có xu hướng có nồng độ chì trong máu cao hơn do chúng luôn bỏ mọi thứ vào miệng, kể cả những thứ là nguồn ô nhiễm chì. Mặc dù có thể xử lý loại bỏ chì ra khỏi cơ thể bằng một số phương pháp điều trị bằng thuốc, tuy nhiên các tổn thương do chì gây ra khó có thể thể phục hồi lại. Giới hạn gây hại của chì trong chế độ ăn ở trẻ em từ 1-4 tuổi vào khoảng 0,03 – 9 µg/Kg trọng lượng cơ thể một ngày. Dưới mức 0,03 µg/Kg thì không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, trong đó mức phơi nhiễm 0,3 µg/Kg làm giảm 0,5 điểm IQ và mức 1,9 µg/Kg làm giảm 3 điểm IQ [4].

Phụ nữ đang mang thai

Nồng độ chì cao trong cơ thể cao sẽ gây sẩy thai. Thai nhi chịu ảnh hưởng qua người mẹ bị nhiễm chì và có thể đẻ non, nhỏ con, trẻ bị giảm khả năng về trí não trong thời thơ ấu như khó học và giảm sự phát triển ở giai đoạn lớn hơn [8].

Người trưởng thành

Các bệnh như tăng huyết áp, các vấn đề về sinh sản, rối loạn thần kinh, đau cơ, khớp, hay giận dữ, các vấn đề về trí nhớ và tập trung [6]. Ngoài ra, ở nồng độ cao, chì gây tổn thương lên cơ quan tạo tinh trùng ở nam giới [8]. Giới hạn lượng chì có thể gây hại từ 0,02 – 3 µg/Kg trọng lượng cơ thể một ngày. Dưới mức 0,02 µg/Kg ít gây nguy hiểm vì ở dưới mức 1,2 µg/Kg, mức làm tăng huyết áp 1 mmHg (0,1 kPa). Trên mức 3 µg/Kg sẽ làm tăng huyết áp lên 2 mmHg (0,3 kPa). Ngoài ra, ở mức này sẽ làm tăng sự rủi ro của bệnh thiếu máu cục bộ ở tim (ischaemic heart disease) và sang chấn mạch máu não (cerebrovascular stroke).

V- NGUỒN Ô NHIỄM CHÌ

Trong số các chất độc hại gây ô nhiễm đất phải kể đến kim loại nặng đặc biệt là Pb có nguồn gốc tự nhiên và nhân tạo. Trong đó quan trọng nhất là nguồn nhân tạo. Để đỏp ứng nhu cầu của cuộc sống ngày một nừng cao con người không ngừng tham gia sản xuất nhưng song song với những hoạt động này là sự phỏt thải cỏc chất độc hại ảnh hưởng đến môi trường. Một số hoạt động của con người như khai mỏ, nấu quặng, đốt nhiờn liệu, sử dụng bùn thải, nước thải, phân bón, hoạt động giao thông… ở BaLan hơn 90% tổng số ngành nước thải công nghiệp đó phát thải Cu, Cr, Pb, Cd từ các vùng khác nhau.

Một số làng nghề tái chế chì gây ô nhiễm nặng.

Trong quá trình nấu chì, một lượng khói, bụi, xỉ… không qua bất cứ công đoạn xử lý nào được thải trực tiếp ra môi trường. Công nhân làm việc trong các lò nấu chì không hề được trang bị đồ bảo hộ lao động. Đi làm về, áo quần của họ dính đầy bụi chì và hóa chất, vô tình trở thành nguồn nhiễm độc cho chính bản thân và những người trong gia đình.

VI- BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC VÀ HẠN CHẾ

Khi chì tích tụ trong môi trường đất thì việc làm giảm lượng chì này trở nên rất khó khăn. Bởi lẽ Pb là nguyên tố kim loại nặng tồn tại ở nhiều dạng khỏc nhau và được cỏc keo đất giữ chặt. Để giảm lượng chì này có thể dựa vào tính chất của một số dung dịch có khả năng rửa được chì ra khỏi đất. Tuy nhiờn đõy cũng là một biện pháp khó khăn và tốn kém. Chính vì thế trên thế giới việc áp dụng phương phỏp hỳa lý để giảm Pb trong đất chưa được mở rộng. Và cách thông dụng nhất là hạn chế hàm lượng Pb ngay từ khừu đầu vào để trỏnh khả năng xừm nhập của Pb vào đất.